Nga gjermanishtja në shqip: zbutja e asimetrive

'Gymnasium'-i gjerman është një institucion i mesëm përzgjedhës që nga viti i 5-të, që çon te bakalaureati (Abitur). 'Gjimnazi' shqiptar përcakton të mesmen e lartë jo-përzgjedhëse (klasat 10 deri 12), më të afërt me një lice gjithëpërfshirës. Për të shpjeguar në shqip se një fëmijë frekuenton Gymnasium-in në Gjermani, duhet specifikuar: 'shkollë e mesme akademike, që përgatit për maturë'.

'Diplom'-i i vjetër gjerman korrespondonte me një diplomë të unifikuar universitare prej katër deri gjashtë vjet, sot kryesisht e zëvendësuar nga Bachelor dhe Master. 'Diploma' shqipe sot përcakton çdo diplomë universitare. Kur dikush thotë 'mein Diplom' duke iu referuar një kurrikuli pre-Bolonjë, duhet specifikuar në shqip, përndryshe ngatërrohet me kurrikulat aktuale, më të shkurtra.

'Pension' në gjermanisht mbulon dy kuptime kryesore: (a) pensionin e nëpunësve civilë (të punësuarit dhe punëtorët marrin 'Rente'); (b) një hotel të vogël familjar. 'Pensioni' shqip nuk i mbulon as njërin as tjetrin saktësisht. Për pensionin e nëpunësve, thuhet 'pension përfitimi' ose 'pension shtetëror'; për akomodim, thuhet 'bujtinë' ose 'pension i vogël'.

Gjermanisht 'Akt' mund të nënkuptojë një paraqitje artistike të nudos (Aktmalerei, Aktfotografie), kuptim që shqipja e injoron. Në kuptimin administrativ (Akte = dosje), gjermanishtja përdor më shumë femëroren 'Akte': 'Personalakte', 'Verwaltungsakte'. Kalimi në shqip kërkon vendim sipas kontekstit: 'akt' juridik, 'akt artistik' ose 'nud' artistik.

'Lehre' gjermane është formimi dual (teori në shkollën profesionale + praktikë në ndërmarrje), institucion që nuk ka ekuivalent shqip. 'Mësim' do të thotë mësimdhënie, 'doktrinë' doktrinë; asnjëra nuk e jep realitetin dual. Për formimin profesional, thuhet 'praktikë profesionale duale' ose perifrazohet: 'arsim profesional me sistem dual gjerman'. Përmendja e 'Lehre' pa specifikuar se është një kurrikul tre-vjeçar me sistem alternues, e lë publikun shqipfolës pa qartësi.

Në gjermanisht, 'Kaution' përcakton mbi të gjitha kaucionin e qirasë: shumën e depozituar në fillim të kontratës (dy deri tri muaj qira si rregull). Në shqip, 'kaucion' ka ngjyrim më juridik (kaucion penal, lirim me kaucion). Për kaucionin e qirasë, përdoret më shumë 'depozit garancie' ose thjesht 'garanci'. Përpara një kontrate qiraje gjermane, 'Kaution' duhet kuptuar si 'depozit' dhe jo si kaucion penal.

'Praxis' në gjermanisht përcakton njëkohësisht ushtrimin e profesionit dhe vendin ku punon një mjek ose avokat ('Arztpraxis', 'Anwaltspraxis'). Shqipja i ndan të dyja: 'praktikë' për veprimtarinë, 'ordinancë mjekësore' ose 'kabinet mjeku' për vendin. 'Ich gehe in die Praxis' përkthehet pra me 'Po shkoj te ordinanca', jo me 'Po shkoj në praktikë'.

'Hochschule' është në gjermanisht termi i përgjithshëm që mbulon universitet, shkollë të lartë të specializuar dhe shkollë arti, të gjitha institucionet e arsimit terciar. Kalku 'shkollë e lartë' është gjuhësisht i saktë, por përdorimi aktual e preferon 'universitet'. 'Shkollë' vetëm përdoret në Shqipëri për çdo nivel shkollor (përfshirë fillorin); pa kontekst, 'shkollë e lartë' duket e paqartë.

Gjermanisht 'Rente' nuk ka kushëri të drejtpërdrejtë në shqip. Rrezik ngatërrimi me 'rendi' (rend, sekuencë) ose 'qiraja' (qira, ndonjëherë e keqkuptuar si 'të ardhura nga qiraja = rentë'). Pensioni i moshës thuhet 'pension' në shqip, ose më saktë 'pension i moshës' ose 'pension social' (minimumi i moshës).

'Bürger' në gjermanisht mbulon njëkohësisht qytetarin në kuptim juridik dhe banorin e një qyteti, paqartësia zgjidhet me kontekst. Shqipja dallon qartë: 'qytetar' për qytetarinë, 'banor' për banimin. 'Bürgeramt' bëhet kështu 'zyra e qytetarisë' (fjalë-për-fjalë 'zyra e qytetarisë'), dhe jo 'shtëpi banorësh'.