Udhëzues përkthimi

Nga shqipja në frengjisht: pa kalk fjalë-për-fjalë

Shqipja dhe frengjishtja i përkasin të dyja familjes indo-europiane, por degëve pa farefis të drejtpërdrejtë. Shqipja formon vetëm degën albanoide, pa kushëri të afërt, ndërsa frengjishtja rrjedh nga latinishtja vulgare (dega romane). Strukturat ndahen thellësisht: 5 rasa shqipe kundrejt nyjeve dhe parafjalëve franceze, nyje e prapavendosur kundrejt të paravendosur, mënyra habitore pa ekuivalent francez, përemra klitikë të kontraktuar. Ky udhëzues mbledh kurthet më të shpeshtë për të përkthyer dokumentet zyrtare nga Kosova dhe Shqipëria, shtypin dhe bisedat e zakonshme.

Provo korrektorin

Demo live

Përkthe tani

Korrektori shumëgjuhësh në veprim. Ngjit një tekst, zgjidh gjuhën e synuar, shiko rezultatin.

941 / 1500
Ne pritje

Ulu fjalet e tua.

Pena i lexon perseri.
Gjuha burim

Shqipja

Shqipja përbën vetëm një degë autonome të familjes indo-europiane, ndonjëherë e quajtur albanoide. Nuk është as sllave, as romane, as gjermanike, dhe nuk ka asnjë kushëri të gjallë afër. Kjo veçori shpjegon pse pak elemente të fjalorit shqip duken të njohura për një frëngjishtfolës. Bashkëjetojnë dy dialekte kryesore: gegë (gegërishtja) në veri (Kosovë, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi) dhe toskë (toskërishtja) në jug. Standardi zyrtar, i caktuar më 1972 në Kongresin Drejtshkrimor të Tiranës, bazohet në toskërishten.

Shqipja përdor pesë rasa gramatikore (emërore, kallëzore, dhanore, rrjedhore, gjinore). Veçori dalluese: nyja shquese është e prapavendosur dhe e prapashtuar emrit. 'Libër' do të thotë 'një libër', 'libri' do të thotë 'libri'. Kjo shenjëzim i prapavendosur nuk ka asnjë ekuivalent në frengjisht, që e vendos nyjën para emrit. Asnjanësja ekziston formalisht por mbetet e mbetur: shumica dërrmuese e emrave janë mashkullorë ose femërorë, dhe gjinia shenjëzohet me mbaresën e prapashtesës së shquar.

Folja shqipe njeh dy folje ndihmëse për kohët e përbëra, kam (avoir) dhe jam (être), paralele me përdorimin francez por me shpërndarje të ndryshme (kam ardhur do të thotë 'je suis venu'). Dallohen gjashtë mënyra: dëftore, lidhore, kushtore, urdhërore, dëshirore dhe habitore. Kjo mënyra e fundit, e veçantë e shqipes, shpreh surprizën, evidencialitetin ose dëgjuar nga të tjerët dhe nuk ka asnjë ekuivalent morfologjik në frengjisht. Përemrat klitikë (më, të, e, i, na, ju, u) shkrihen në forma të kontraktuara (ma, ta, ia) që vendosen para foljes.

Gjuha cak

Frengjishtja

Frengjishtja i përket familjes indo-europiane, nëngrupit roman. Rrjedh nga latinishtja vulgare që ka evoluar në gallo-romane mes shekullit V dhe IX, pastaj në frengjishten e vjetër. Ordonanca e Villers-Cotterêts (1539) e ka caktuar si gjuhë administrative. Është zyrtare në Francë, në Belgjikën frankofone, në Zvicrën romane dhe në 28 shtete gjithsej. Ky farefis latin shpjegon leksikun e saj abstrakt të pasur, pa asnjë afërsi me shqipen.

Frengjishtja dallon dy gjini (mashkullore, femërore), pa rasa gramatikore, por tri lloje nyjesh të paravendosura: e shquar (le, la, les), e pashquar (un, une, des) dhe partitive (du, de la, des). Funksioni gramatikor shenjëzohet me renditjen e fjalëve dhe parafjalët, dhe jo me mbaresat rasore si në shqip. Renditja kanonike është kryefjalë-folje-kundrinë, më e ngurtë se në shqip që mund të fillojë me foljen.

Sistemi foljor francez njeh një fleksion të pasur: gjashtë veta të dallueshme në të tashmen, rreth njëzet kohë të thjeshta dhe të përbëra, pesë mënyra kryesore (dëftore, lidhore, kushtore, urdhërore, paskajore). E kryera e thjeshtë ndërtohet me dy folje ndihmëse (avoir dhe être), të shpërndara sipas rregullave fikse (foljet e lëvizjes dhe vetvetoret me être, të tjerat me avoir). Lidhorja franceze formohet me fleksion foljor, atje ku shqipja përdor sistematikisht grimcën të të ndjekur nga folja.

Shokë të rremë dhe internacionalizma shqip-frengjisht

Shqipja dhe frengjishtja nuk kanë farefis gjenetik të drejtpërdrejtë, prandaj kanë pak shokë të rremë leksikorë klasikë. Kurthet reale janë internacionalizmat greko-latinë të kaluar në të dyja gjuhët por me kuptime institucionale të ndryshme, ose huazime franceze në shqip regjistri i të cilave është zhvendosur.

gjimnaz
gymnase
lycée d'enseignement général

Në Shqipëri dhe në Kosovë, gjimnazi përcakton arsimin e mesëm të lartë (ekuivalent i liceut francez, 3 vjet pas shkollimit të detyrueshëm). Në frëngjishten e Francës, gymnase nënkupton fillimisht një sallë sportive. Shënim: në Zvicrën romane, gymnase do të thotë gjithashtu lice, gjë që e zvogëlon kurthin për këtë auditor. Për Francën dhe Belgjikën, gjithmonë përkthe me lycée.

fakultet
faculté
faculté (composante d'université)

Fakulteti në shqip përcakton rreptësisht njësinë administrative të universitetit (Fakulteti i Drejtësisë = Faculté de droit). Në frengjisht, faculté mund të nënkuptojë edhe aftësinë (facultés intellectuelles), kuptim i munguar në shqip. Për të përkthyer kuptimin shqip, faculté vetëm është i saktë por mund të specifikohet composante d'université në një tekst administrativ.

diplomë
diplôme
diplôme (mais reconnaissance via ENIC-NARIC requise)

Fjala ekziston në të dyja gjuhët, por një diplomë universitare shqipe ose kosovare nuk vlen automatikisht një diplomë franceze. Kalim i detyrueshëm nga Qendra ENIC-NARIC France për të marrë një atestim krahasueshmërie. Kosto 20 € te kërkesa, 100 € te vlerësimi, afati maksimal 4 muaj. Pa këtë atestim, diploma mbetet një dokument i huaj jo i kundërshtueshëm.

akt
acte
document officiel / acte juridique

Në shqip, akt është pothuajse ekskluzivisht administrativ dhe juridik: akti i lindjes (acte de naissance), akti i martesës (acte de mariage). Në frengjisht, acte përfshin edhe gjestin (un acte courageux), ndarjen teatrale (acte II), pjesën arkivore. Kjo polisemi mungon në shqip, gjë që mund të habisë përkthyesit.

kabinet
cabinet
bureau / cabinet (médical, ministériel)

Në shqipen administrative, kabineti është mbi të gjitha kabineti mjekësor (kabineti i mjekut) dhe zyra ministrore. Në frengjisht, cabinet mbulon edhe avokat, noter, rekrutim, si dhe një kuptim të vjetëruar për tualetet (aller au cabinet). Për të përkthyer kabinet, specifiko cabinet médical ose cabinet ministériel sipas kontekstit.

kontroll
contrôle
contrôle, examen, vérification

Kuptime të afërta por kolokacione të ndryshme. Në shqipen mjekësore, kontroll do të thotë një vizitë ose ekzaminim rutinë. Në frengjisht, do të thuhej më shumë consultation ose examen médical. Anasjelltas, contrôle technique automobile jepet me kontrolli teknik në shqip. Përshtatur sipas fushës.

shef
chef
chef, supérieur hiérarchique

Shefi në shqip ka një kuptim hierarkik profesional (shefi, drejtori). Kuptimi kulinar francez (chef cuisinier) thuhet kuzhinier ose shef kuzhine me saktësim. Kuptimi ushtarak francez (chef de section) jepet me komandant. Pa specifikim, shef në shqip evokon gjithmonë eprorin profesional, kurrë kuzhinierin.

profesor
professeur
professeur (universitaire uniquement)

Në shqip, profesori përcakton rreptësisht profesorin universitar, titull i dhënë pas habilitimit. Në frengjisht, professeur mbulon nga gjimnazi te universiteti (professeur des écoles, professeur de collège). Për të mesmen shqipe, thuhet mësues (m.) ose mësuese (f.). Gabim i shpeshtë: përkthimi i mësues me professeur thjesht ndërsa nevojitet enseignant ose instituteur sipas nivelit.

magjistër
magister / magistère
titulaire d'un master

Magjistër në shqip përcakton mbajtësin e një masteri (M2). Në frengjisht, magister është i vjetëruar (titull mesjetar) dhe magistère përcakton një diplomë universitare specifike shumë të ndryshme (degë në 3 vjet pas bac+2). Gjithmonë përkthe magjistër me master ose titulaire d'un master, kurrë me kalket.

avokat
avocat
avocat (juridique uniquement)

Kuptim juridik identik në të dyja gjuhët. Por në frengjisht, avocat përcakton edhe frutin (Persea americana), polisemi e munguar në shqip ku thuhet avokado për frutin. Nxënësit shqiptarë rregullisht bëjnë konfuzionin në frëngjishten e shkruar: 'j'aime l'avocat' mund të nënkuptojë frutin ose profesionin sipas kontekstit.

Kurthe gramatikore shqip drejt frengjisht

Gjashtë asimetri strukturore mes shqipes dhe frengjishtes. Secila kërkon ristrukturim të vetëdijshëm të tekstit, jo një transferim fjalë-për-fjalë.

  1. 01

    Nyje e prapavendosur shqipe drejt nyjes së paravendosur franceze

    SH

    Libri është mbi tavolinë.

    FR

    Le livre est sur la table.

    Shqipja e prapashtron nyjën shquese te emri: libër (un livre) bëhet libri (le livre). Frengjishtja vendos një nyje të veçantë para emrit. Gabim tipik i shqipfolësve: harrojnë nyjën në frengjisht ('il a livre intéressant' në vend të 'il a un livre intéressant') sepse përcaktimi shenjëzohet brenda fjalës në shqip dhe nyja duket e përfshirë tashmë.

  2. 02

    Pesë rasa shqipe drejt parafjalëve dhe renditjes franceze

    SH

    Libri i profesorit / I jap profesorit / Vij nga shtëpia.

    FR

    Le livre du professeur. / Je donne au professeur. / Je viens de la maison.

    Gjinorja shqipe (libri i profesorit) bëhet 'de + emër' në frengjisht. Dhanorja (I jap profesorit) bëhet 'à + emër'. Rrjedhorja (nga shtëpia) bëhet 'de + emër' ose parafjalë tjetër sipas kontekstit. Rrezik: të harrohet parafjala në frengjisht sepse funksioni është tashmë i qartë me lakimin në burimin shqip. Gjithmonë specifiko parafjalën në frengjisht.

  3. 03

    Mënyra habitore shqipe pa ekuivalent gramatikor francez

    SH

    Ti folke shqip!

    FR

    Tiens, tu parles albanais ! / Eh bien, tu parles albanais !

    Mënyra habitore (mënyra habitore) shpreh surprizën, evidencialitetin ose ironinë në shqip. Nuk ka asnjë ekuivalent gramatikor në frengjisht. Për ta dhënë, përdoret një pasthirrmë ose një ndajfolje modale: tiens, eh bien, mais alors, comme ça, e kombinuar me një pikëçuditje. Pa këtë përshtatje, nuanca emocionale humbet.

  4. 04

    Përemra klitikë shqipë të shkrirë drejt përemrave francezë të zbërthyer

    SH

    Ma jep / Ia jap

    FR

    Donne-le-moi. / Je le lui donne.

    Shqipja shkrin përemrat klitikë në forma të kontraktuara: më + e bëhet ma (mua-atë), i + e bëhet ia (atij-atë). Frengjishtja i zbërthen në fjalë të dallueshme. Përveç kësaj, renditja franceze ndryshon sipas mënyrës: te urdhërorja pohore kemi 'donne-le-moi' (le + moi), te dëftorja kemi 'je le lui donne' (le + lui). Shqipfolësi duhet të ristrukturojë.

  5. 05

    Kopulë shqipe fakultative drejt kopulës 'être' franceze të detyrueshme

    SH

    Unë mësues / Ai i lumtur

    FR

    Je suis enseignant. / Il est heureux.

    Në shqipen e zakonshme, disa ndërtime bëjnë pa kopulë (Unë mësues, fjalë-për-fjalë 'unë mësues'). Në frengjisht, folja être është gjithmonë e detyrueshme në fjalitë atribuese: 'Je suis enseignant', 'Il est heureux'. Gabim klasik i shkrimeve të shqipfolësve fillestarë: 'je enseignant' ose 'il content'.

  6. 06

    Folje ndihmëse kam dhe jam me shpërndarje të ndryshme nga frengjishtja

    SH

    Kam ardhur / Kam shkuar / Jam i lodhur.

    FR

    Je suis venu. / Je suis allé. / Je suis fatigué.

    Shqipja përdor kam (avoir) për foljet e lëvizjes (kam ardhur do të thotë fjalë-për-fjalë 'j'ai venu'), atje ku frengjishtja përdor être te e kryera e thjeshtë ('je suis venu'). Rrezik: rregullarizim shqiptar në frengjisht ('j'ai venu', 'j'ai allé') ndërsa frengjishtja kërkon être me foljet e lëvizjes dhe vetvetoret.

Para/Pas: pse fjalë-për-fjalë dështon

Pesë formula të zakonshme shqipe që nuk përkthehen literalisht në frengjisht. Versioni idiomatik e përshtat formulën me kontekstin bisedor francez.

→

Si jeni?

✗

Comment êtes-vous ?

✓

Comment allez-vous ? (formel) / Comment ça va ? (informel)

Si do të thotë comment dhe jeni është veta e dytë e shumësit e jam (être). Fjalë-për-fjalë 'comment êtes-vous', që në frengjisht do të ishte një pyetje për natyrën ose karakterin. Formula e ngurtë franceze për të përshëndetur përdor foljen aller: Comment allez-vous? (formal) ose Comment ça va? (joformal). Shënim: veta e 2-të shumës shqipe është gjithashtu forma e nderuar.

→

Më vjen keq.

✗

Il me vient mal.

✓

Je suis désolé(e). / Désolé.

Fjalë-për-fjalë 'il me vient regret/mal', shqipja vendos emocionin si kryefjalë dhe personin si kundrinë. Frengjishtja e përmbys strukturën: personi është kryefjalë dhe shpreh një gjendje (désolé) ose një emocion (regret). Formula e ngurtë franceze për të shprehur ngushëllimet ose justifikimet është Je suis désolé(e), jo një kalk me venir.

→

Faleminderit.

✗

Que tu sois remercié.

✓

Merci.

Faleminderit vjen nga fal e me ndero ('më fal me nder') ose më prozaikisht falë (mirënjohje) + nderit (e nderit). Në frengjisht, formula e ngurtë është thjesht Merci, pa kalk dëshirues. Për një falenderim të theksuar, mund të shtohet beaucoup ose de tout cœur.

→

Mirupafshim.

✗

Que nous nous revoyions bien.

✓

Au revoir.

Ndërtim dëshirues karakteristik i shqipes (mënyra dëshirore), fjalë-për-fjalë 'paçim mirë të rishihemi'. Frengjishtja përdor një formulë përshëndetjeje neutrale: Au revoir. Variante sipas kontekstit: Bonne journée (në largim në mëngjes), À bientôt (nëse parashikohet rishikimi), Salut (joformal).

→

Më ka marrë malli për ty.

✗

La nostalgie m'a pris pour toi.

✓

Tu me manques. / Vous me manquez.

Një nga inversionet më kurthuese. Shqipja vendos malli (la nostalgie, le manque) si kryefjalë që e 'merr' personin (më, me). Frengjishtja vendos personin e dashur si kryefjalë të foljes manquer, dhe personin që ndjen si kundrinë të zhdrejtë: 'Tu me manques' (tu = kryefjalë, me = kundrinë). Inversion total i strukturës.

Pyetje të shpeshta për përkthimin shqip drejt frengjisht

Si të shkruhen karakteret shqipe ë dhe ç në një tastierë franceze?

Lajm i mirë: këto karaktere ekzistojnë tashmë natyrshëm në tastierat AZERTY franceze dhe belge. ç merret drejtpërdrejt (tastë e dedikuar). ë merret me tastën e tremës (^¨) e ndjekur nga e. Në Mac, ë i përgjigjet Option+u pastaj e. Për emrat e përveçëm zyrtarë (Bashkëshorti, Krasniqi, Thaçi), është thelbësore të respektohen këto diakritika për vlefshmërinë administrative dhe koherencën me dokumentet burim. Asnjëherë mos thjeshto ë në e ose ç në c në një akt zyrtar.

A pranohen dokumentet e mia shqipe ose kosovare në Francë pas një përkthimi të thjeshtë?

Jo, kërkohet një zinxhir i plotë. (1) Dokumenti duhet apostiluar në vendin e lëshimit. Shqipëria është nënshkruese e Konventës së Hagës që prej vitit 2005: apostila lëshohet nga departamenti konsullor i ministrisë së Punëve të Jashtme shqiptare dhe mjafton. Kosova ka depozituar anëtarësimin e saj më 2015 por Konventa nuk është në fuqi mes të gjitha shteteve nënshkruese: legalizimi kalon në praktikë nga ministria e Punëve të Jashtme të Kosovës pastaj nga ambasada e Francës në Prishtinë. (2) Dokumenti duhet përkthyer nga një përkthyes i betuar i regjistruar pranë një gjykate apeli franceze. Tarifa tipike 25-40 € për faqe. (3) Sipas autoritetit marrës, mund të kërkohen disa procedura shtesë.

Si ekuivalentohet një diplomë shqipe ose kosovare në Francë?

Përmes Qendrës ENIC-NARIC France, e lidhur me France Éducation international (Sèvres). Procedura bëhet online, kushton 20 € te kërkesa pastaj 100 € në fazën e vlerësimit, me një afat maksimal 4 muaj. Rezultati është një atestim krahasueshmërie (jo ekuivalencë automatike) që e vendos diplomën e huaj në kuadrin francez dhe europian të kualifikimeve. Ky atestim kërkohet për shumicën e procedurave: rekrutim publik, vazhdim studimesh, njohje profesionale. Burime: France Éducation international, Service-Public.

Si të transliterohet një emër shqip në frengjisht për dokumentet zyrtare?

Ruaj diakritikat shqipe në çdo dokument zyrtar: Behar Shehu, Lekë Dukagjini, Bashkëshorti mbeten të tilla. Mos franko ë në e të thjeshtë e as ç në c, kjo mund të zhvlerësojë një korrespondencë me një dokument burim dhe të krijojë probleme identiteti (passport vs CNI, gjendje civile franceze kundrejt të huaj). Për emrat e përveçëm familjarë të Kosovës (Krasniqi, Berisha, Thaçi), ruaj drejtshkrimin zyrtar edhe nëse shqiptimi francez ndryshon. ç shqip shqiptohet si tch frëngjisht (Thaçi thuhet Thatchi), ë shqiptohet si një e e heshtur franceze.

Konteksti tipik i përdorimit

Çifte të tjera me shqipen

Shqip → Anglisht Shqip → Gjermanisht Shqip → Italisht Shqip → Spanjisht Shqip → Holandisht Shqip → Arabisht Shqip → Japonisht Shqip → Koreanisht Shqip → Hungarisht Shqip → Portugalisht Shqip → Suedisht Shqip → Kinezisht Shqip → Rusisht Shqip → Greqisht Shqip → Polonisht Shqip → Çekisht Shqip → Danisht Shqip → Finlandisht Shqip → Norvegjisht Shqip → Rumanisht Shqip → Bullgarisht Shqip → Tajlandisht Shqip → Vietnamisht Shqip → Indonezisht Shqip → Malajisht Shqip → Tagalogisht Shqip → Hindisht Shqip → Bengalisht Shqip → Panxhabisht Shqip → Urduisht Shqip → Mongolisht Shqip → Kmerisht Shqip → Laosisht Shqip → Birmanisht Shqip → Turqisht Shqip → Persisht Shqip → Suahilisht