Udhëzues përkthimi

Nga shqipja në gjermanisht: pa kurthin fjalë-për-fjalë

Shqipja dhe gjermanishtja i përkasin të dyja familjes indo-europiane, por degëve krejt të ndara. Shqipja formon një degë të veçuar (albanoide), gjermanishtja i përket degës gjermanike perëndimore. Në praktikë: pothuajse asnjë leksik i përbashkët, gramatika shumë të ndryshme dhe kurthe të shumtë. Ky udhëzues kalon në shqyrtim pengesat kryesore dhe zgjidhjet idiomatike për dokumente zyrtare, aplikime dhe komunikim administrativ.

Provo korrektorin

Demo live

Përkthe tani

Korrektori shumëgjuhësh në veprim. Ngjit tekstin, zgjidh gjuhën cak, shiko menjëherë rezultatin.

941 / 1500
Ne pritje

Ulu fjalet e tua.

Pena i lexon perseri.
Gjuha burim

Shqipja

Shqipja përbën një degë të pavarur të familjes indo-europiane, pa farefis të afërt. Nuk është as sllave, as romane, as gjermanike. Ky izolim shpjegon pse kaq pak leksik mund të njihet menjëherë nga një frëngjishtfolës apo gjermanishtfolës. Bashkëjetojnë dy dialekte kryesore: gegërishtja në veri (Shqipëria e Veriut, Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi) dhe toskërishtja në jug. Gjuha standarde zyrtare bazohet në toskërishten që prej vitit 1972.

Shqipja përdor pesë rasa (emërore, kallëzore, dhanore, rrjedhore, gjinore). Veçori e dukshme: nyja shquese është e prapavendosur dhe e shkrirë me emrin. 'libër' do të thotë 'një libër', 'libri' do të thotë 'libri'. Kjo shenjëzim i prapavendosur nuk ka asnjë ekuivalent në gjermanisht, ku nyja paraprin gjithmonë emrin. Asnjanësja ekziston formalisht por është tërhequr fort: shumica e emrave janë mashkullorë ose femërorë.

Folja shqipe dallon dy folje ndihmëse për kohët e përbëra: 'kam' (paralel me gjermanishten haben) dhe 'jam' (paralel me sein). Dallohen gjashtë mënyra: dëftore, lidhore, kushtore, urdhërore, dëshirore dhe sidomos habitorja: një mënyrë e dedikuar surprizës dhe evidencialitetit (dëgjuar nga të tjerët), morfologjikisht e munguar në gjermanisht. Renditja e fjalëve është kryesisht KFK (kryefjalë-folje-kundrinë), por fleksioni lejon më shumë liri se në gjermanisht.

Gjuha cak

Gjermanishtja

Gjermanishtja zotëron katër rasa (emërore, kallëzore, dhanore, gjinore), një më pak se shqipja, që ruan një rrjedhore të dallueshme. Tre gjini gramatikore (mashkullore, femërore, asnjanëse): asnjanësja prodhuese pothuajse ka humbur në shqip. Mbiemrat zgjedhohen sipas tre skemave (e fortë, e dobët, e përzier) në varësi të përcaktorit. Nyja paraprin gjithmonë emrin, ndryshe nga nyja shqipe e prapavendosur.

Pozicioni i foljes është rregulluar rreptësisht: V2 në fjalinë kryesore ('Heute gehe ich zur Arbeit') dhe pozicion fundor në të nënrenditurën ('weil ich zur Arbeit gehe'). Veçori pa ekuivalent në shqip: foljet me parashtesë të ndashme. Parashtesa shkëputet nga rrënja dhe shkon në fund të fjalisë ('Ich rufe dich morgen an', paskajorja 'anrufen'). Ky fenomen imponon rirenditje sistematike gjatë përkthimit nga shqipja.

Gjermanishtja është e famshme për përbërjet e saj: bashkime prodhuese si 'Aufenthaltserlaubnis', 'Krankenkasse', 'Lebenslauf'. Atje ku shqipja përdor dy fjalë me lidhje gjinore ('leje qëndrimi' = fjalë për fjalë 'permis i qëndrimit'), gjermanishtja shkruan një fjalë të vetme. Kësaj i shtohet shkronja e madhe e detyrueshme në të gjithë emrat: rregull joekzistues në shqip.

Shokët e rremë më të shpeshtë shqip-gjermanisht

Përkundër mungesës së afërsisë gjenetike, të dyja gjuhët kanë absorbuar internacionalizma në dukje të njëjtë por me kuptime të ndryshme. Mbështetja te përshtypja e parë çon në përkthim të gabuar.

Gjimnaz
Gymnasium
shkollë e mesme jo-përzgjedhëse (Oberschule, Gesamtschule)

'Gjimnazi' shqiptar përcakton arsimin e mesëm të lartë jo-përzgjedhës (klasat 10 deri 12) që pason shkollimin bazë nëntëvjeçar, i afërt me një shkollë gjithëpërfshirëse. 'Gymnasium'-i gjerman, ndërkaq, është një degë përzgjedhëse që nga klasa 5, që çon te Abitur. Kur prindërit shqiptarë pohojnë se duan të regjistrojnë fëmijën në 'Gymnasium', shpesh nuk mendojnë atë që kuptojnë mësuesit gjermanë.

Diplomë
Diplom
diplomë universitare: Bachelor ose Master

'Diploma' shqiptare është një diplomë universitare (bachelor ose master). 'Diplom'-i gjerman, para reformës së Bolonjës më 2010, ishte një kurrikul autonom prej katër deri gjashtë vjet, sot pothuajse i hequr plotësisht. Për të vlerësuar një 'diplomë universitare' shqiptare, është më mirë të specifikohet 'Bachelor of Arts / Science' ose 'Master', dhe jo 'Diplom'.

Magjistër
Magister
Master

Ashtu si për 'Diplom': 'Magister' ishte një diplomë gjermane e shkencave humane, e zëvendësuar me masterin pas reformës së Bolonjës. 'Magjistri' shqiptar i përgjigjet sot një Master of Arts ose of Science, dhe duhet përkthyer kështu.

Pension
Pension
pension (Rente, dhe jo Pension)

Në shqip, 'pension' përcakton ekskluzivisht pensionin e moshës (kompensimin ose shtëpinë e të moshuarve). Në gjermanisht, pensioni i paguar nga sigurimi ligjor quhet 'Rente': 'Pension' përcakton pensionin e nëpunësve civilë ose një hotel të vogël familjar. 'Unë marr pension' jepet pra me 'Ich beziehe Rente', kurrë me 'Ich bekomme Pension' (që do të thoshte: pension i plotë në një bujtinë).

Akt
Akt
Akte / dosje (kuptim juridik), jo 'Akt' në kuptimin artistik

'Akti' shqiptar përcakton një dokument zyrtar ose një akt juridik. 'Akt'-i gjerman mund të nënkuptojë vërtet një akt juridik, por zotëron edhe një kuptim artistik shumë të pranishëm (pikturë e nudos, fotografia e nudos: paraqitje e trupit lakuriq). Për të folur për një dokument administrativ, do të përdoret 'Akte' (femërore): dosja administrative.

Avokat
Advokat
avokat (Rechtsanwalt ose Anwalt)

'Advokat' është i vjetëruar në gjermanishten bashkëkohore (ende pjesërisht i gjallë në Austri dhe Zvicër). Termi standard është 'Rechtsanwalt' ose, i shkurtuar, 'Anwalt'. Shtohet edhe rreziku i ngatërrimit fonetik me 'Avocado' (frutin), që mund të krijojë keqkuptim me gojë.

Fakultet
Fakultät
fakultet (Fakultät) ose departament (Fachbereich)

Në pamje të parë identik, por universitetet moderne gjermane përdorin gjithnjë e më shumë 'Fachbereich' në vend të 'Fakultät' si njësi administrative. 'Fakultät' mbijeton sidomos në universitetet klasike dhe shumëdisiplinore. Në dosjet e aplikimit, është pra më e saktë të riprodhohet emërtimi i saktë i universitetit pritës.

Kontroll
Kontrolle
kontroll (kuptim i përgjithshëm) ose ekzaminim / konsultë (kuptim mjekësor)

Leksikisht të afërta, por kolokacionet ndryshojnë. 'Kontroll mjekësor' nuk jepet me 'medizinische Kontrolle' (që tingëllon policor në gjermanisht) por me 'ärztliche Untersuchung' (konsulta mjekësore) ose, në parandalim, 'Vorsorgeuntersuchung'. Për të lënë takim me mjekun e familjes, thuhet 'Untersuchung', jo 'Kontrolle'.

Praktikë
Praktik
praktikë (Praktikum) ose praktikë / kabinet (Praxis)

'Praktika' mund të nënkuptojë, sipas kontekstit, 'praktikë' (ushtrim profesional), 'praktikë studimore' (vullnetarizëm) ose 'stërvitje'. Gjermanishtja i ndan qartë këto tri fusha: praktika studimore quhet 'Praktikum', veprimtaria e një mjeku 'Praxis', dhe vendi i kësaj veprimtarie po ashtu 'Praxis'. Kur përkthejmë 'praktikë mjekësore', flasim me gjasë për 'Arztpraxis' (kabinet mjekësor), jo për 'medizinische Praktik'.

Bibliotekë
Bibliothek
bibliotekë publike (Bibliothek) ose mobilje me libra privatë (Bücherregal)

Në shqip, 'bibliotekë' përcakton si institucionin publik ashtu edhe raftin personal të librave në shtëpi. Në gjermanisht, 'Bibliothek' është pothuajse ekskluzivisht publik ose universitar; mobilja quhet 'Bücherregal' ose 'Bücherschrank'. Për të folur për një 'bibliotekë familjare', është më mirë të specifikohet: 'librat e familjes time'.

Kurthe gramatikore shqip drejt gjermanisht

Gjashtë pika tipike ku transpozimi fjalë-për-fjalë dështon. Çdo kurth ilustron një asimetri strukturore mes dy gjuhëve.

  1. 01

    Pozicioni i foljes: V2 në kryesoren, fundor në të nënrenditurën

    SH

    Sot unë shkoj në punë sepse kam takim.

    GJ

    Heute gehe ich zur Arbeit, weil ich einen Termin habe.

    Shqipja është sintaksorisht e fleksibël dhe lejon kryefjalën para foljes ('Sot unë shkoj'). Gjermanishtja imponon në kryesoren foljen e shtjelluar në vendin e dytë, prej nga inversioni pas ndajfoljeve të llojit 'Heute, Morgen, Hier' ('Heute gehe ich', jo 'Heute ich gehe'). Në të nënrenditurën e prirë me 'weil, dass, ob', folja rrëshqet në fund të fjalisë. Kjo rregull e dyfishtë është kurthi më i shpeshtë për folësit shqiptarë.

  2. 02

    Nyja e prapavendosur kundrejt asaj të paravendosur

    SH

    Libri është mbi tavolinë.

    GJ

    Das Buch liegt auf dem Tisch.

    Shqipja e bashkangjit nyjën shquese si prapashtesë: 'libër' (libër) → 'libri' (libri). Gjermanishtja paravendos një nyje autonome: 'das Buch'. Kësaj i shtohet ripërshtatja e gjinisë, pasi caktimi nuk përkon: 'libri' është mashkullor, 'das Buch' është asnjanës.

  3. 03

    Tri gjini (me asnjanëse prodhuese) në vend të dyve

    SH

    Vajza po lexon. Djali po shkruan.

    GJ

    Das Mädchen liest. Der Junge schreibt.

    Shqipja 'vajza' është femërore, gjë që e dikton intuita. Në gjermanisht, 'das Mädchen' është megjithatë asnjanës, sepse të gjithë diminutivët në -chen ose -lein janë automatikisht asnjanës. Kjo rregull morfologjike mbizotëron mbi gjininë semantike. Nxënësit shqiptarë shpesh shkruajnë gabimisht 'die Mädchen' në vend të 'das Mädchen'.

  4. 04

    Folje me parashtesë të ndashme të hedhur në fund të fjalisë

    SH

    Të telefonoj nesër.

    GJ

    Ich rufe dich morgen an.

    Shqipja përdor një folje të thjeshtë ('telefonoj') ose një perifrazë. Gjermanishtja formon folje me parashtesë të ndashme ('anrufen'), parashtesa e të cilave hidhet në fund të fjalisë në të tashmen dhe në preteritin. Heqja e parashtesës ('Ich rufe dich morgen') prodhon një fjali jo të plotë; paravendosja e saj ('Ich anrufe dich') është sintaksorisht e papranueshme. Në të kryerën, parashtesa rikthehet te rrënja: 'angerufen'.

  5. 05

    Fjalë të përbëra në vend të grupeve të fjalëve

    SH

    Leje qëndrimi / Kartë identiteti / Sigurim shëndetësor

    GJ

    Aufenthaltserlaubnis / Personalausweis / Krankenversicherung

    Atje ku shqipja rendit dy fjalë me lidhje gjinore ('leje qëndrimi'), gjermanishtja formon një fjalë të vetme të përbërë. Renditja është e kundërt: në gjermanisht, përcaktori paraprin, fjala-kokë vjen pas. Nxënësit shpesh shkruajnë gabimisht 'Aufenthalt Erlaubnis' (dy fjalë) ose 'Erlaubnis Aufenthalt' (renditje e gabuar).

  6. 06

    Përemrat klitikë kundrejt përemrave të lirë

    SH

    Ma jep librin.

    GJ

    Gib mir das Buch.

    Përemrat shqip shkrihen në forma klitike: 'më' (mua) + 'e' (atë) → 'ma'. Ata paraprijnë foljen. Gjermanishtja përdor përemra të ndarë dhe të vendosur lirisht, të shenjuar nga rasa e tyre përkatëse ('mir' në dhanore, 'das Buch' në kallëzore). Renditja gjermane ndjek rregullin 'përemër në dhanore para emrit në kallëzore': shqipja e përmbys këtë logjikë, sepse klitiku i kallëzores shpesh paraprin ('ma' = mua-atë).

Para/Pas: pse fjalë-për-fjalë dështon

Pesë fjali të përditshme që thyhen në transpozimin literal. Versioni i saktë ndjek logjikën idiomatike të gjermanishtes, jo ndërtimin shqip.

→

Si jeni?

✗

Wie sind Sie?

✓

Wie geht es Ihnen?

'Si' do të thotë 'si' dhe 'jeni' është veta e dytë e shumësit e foljes 'jam' (sein). Fjalë-për-fjalë, pra, 'Wie sind Sie?', që në gjermanisht do të barazohej me një pyetje për karakterin, jo për gjendjen. Formula gjermane e përshëndetjes përdor jovetorin 'es geht': 'Wie geht es Ihnen?' (forma e nderuar) ose 'Wie geht's dir?' (forma e thjeshtë).

→

Bën ftohtë.

✗

Macht kalt.

✓

Es ist kalt.

Fenomenet meteorologjike shprehen në shqip me 'bën' pa përemër kryefjalor: ndërtimi është pa kryefjalë, sepse shqipja është gjuhë me kryefjalë të heshtur. Gjermanishtja kërkon detyrimisht një përemër, këtu jovetorin 'es': 'Es ist kalt', 'Es regnet', 'Es schneit'.

→

Më vjen keq.

✗

Mir kommt schlecht.

✓

Es tut mir leid.

Fjalë-për-fjalë 'mua më vjen keq/dhembshuri'. Gjermanishtja nuk ka një ndërtim të ngjashëm me 'kommen'; formula e ngurtë është 'Es tut mir leid'. 'Mir kommt schlecht' do të kuptohej si një lëngim fizik: kuptim plotësisht i zhvendosur.

→

Sa është ora?

✗

Wie viel ist die Uhr?

✓

Wie spät ist es?

'Sa' do të thotë 'sa', 'ora' do të thotë 'ora, ora e dorës'. Pyetja shqipe funksionon drejtpërdrejt. Në gjermanisht, formula e ngurtë është 'Wie spät ist es?', me mbiemrin 'spät' dhe jovetorin 'es'. Varianti 'Wie viel Uhr ist es?' ekziston, por mbetet më pak i përdorur se ndërtimi me 'spät'.

→

Më ka marrë malli.

✗

Mich hat die Sehnsucht genommen.

✓

Ich vermisse dich. / Du fehlst mir.

'Më ka marrë malli' fjalë-për-fjalë: 'malli më ka marrë', malli si kryefjalë, folësi si kundrinë. Është një ndërtim emocional shumë tipik i shqipes. Gjermanishtja e përmbys logjikën: kryefjala është personi që ndjen ('Ich vermisse dich'), ose personi që mungon ('Du fehlst mir').

Pyetje të shpeshta për përkthimin shqip drejt gjermanisht

A duhet t'i përkthej diplomat e mia shqipe në gjermanisht?

Për çdo aplikim në Gjermani, Austri ose Zvicër, duhet një përkthim i betuar (nga një përkthyes i licencuar). Për profesionet që kërkojnë njohje (mjekësi, infermieri, inxhinieri, mësimdhënie) duhet gjithashtu të niset procedura ZAB (Zentralstelle für ausländisches Bildungswesen), që lëshon një vlerësim të diplomave. Baza anabin.kmk.org tregon në cilin nivel gjerman korrespondon çdo diplomë shqipe. Bashkangjit gjithmonë origjinalin dhe përkthimin e betuar së bashku.

Si të shkruhen karakteret e veçanta shqipe (ë, ç) në një tastierë gjermane?

Tri zgjidhje: (1) shtoni paraqitjen shqipe nga Cilësimet e Windows → Ora dhe gjuha → Gjuha → Tastiera, pastaj alternoni me Alt+Shift; (2) përdorni kodet ALT në tastierën numerike: Alt+0235 për ë, Alt+0231 për ç; (3) Word → Insert → Symbol. Në Mac, shtoni shqipen nga Cilësimet e sistemit → Tastiera → Burimet e shtypit. Në dokumentet zyrtare gjermane, NUK duhet hequr diakritikët në emrat e përveçëm (Kosovë mbetet Kosovë); në tekst të rrjedhshëm të përkthyer, ë/ç mund të zëvendësohen me ä/ö/ü sipas nevojave.

A i përgjigjet dhanorja gjermane një rase shqipe?

Pjesërisht. Dhanorja gjermane mbulon dy rasa shqipe: dhanoren ('burrit' = burrit) për marrësin dhe rrjedhoren ('nga burri' = nga burri) për origjinën ose agjentin. Gjinorja gjermane ('des Mannes') i përgjigjet dhanores shqipe me nyjë lidhëse ('i burrit'). Këshillë: në shqip, dhanorja dhe gjinorja kanë mbaresa të njëjta në njëjësin e shquar; dallohen vetëm nga nyja lidhëse (nyje: i, e, të, së).

Si të përkthehen foljet me parashtesë të ndashme, që nuk ekzistojnë në shqip?

Tri strategji për të përkthyer drejt shqipes: (1) përdorim i një foljeje të dallueshme me rrënjë tjetër (aufstehen → çohem); (2) folje + ndihmës ndajfoljor (einkaufen → blej ushqime, 'të blesh artikuj ushqimorë'); (3) perifrazë me folje mbështetëse (anrufen → bëj telefonatë, 'të bësh një thirrje'). Për të përkthyer drejt gjermanishtes, duhet integruar rregulli: parashtesa shkëputet në të tashmen dhe preteritin, shkon në fund të fjalisë. Në të kryerën, rikthehet te rrënja: 'Ich rufe dich an' → 'Ich habe dich angerufen'.

Raste tipike përdorimi

Çifte të tjera me shqipen

Shqip → Frengjisht Shqip → Anglisht Shqip → Italisht Shqip → Spanjisht Shqip → Holandisht Shqip → Arabisht Shqip → Japonisht Shqip → Koreanisht Shqip → Hungarisht Shqip → Portugalisht Shqip → Suedisht Shqip → Kinezisht Shqip → Rusisht Shqip → Greqisht Shqip → Polonisht Shqip → Çekisht Shqip → Danisht Shqip → Finlandisht Shqip → Norvegjisht Shqip → Rumanisht Shqip → Bullgarisht Shqip → Tajlandisht Shqip → Vietnamisht Shqip → Indonezisht Shqip → Malajisht Shqip → Tagalogisht Shqip → Hindisht Shqip → Bengalisht Shqip → Panxhabisht Shqip → Urduisht Shqip → Mongolisht Shqip → Kmerisht Shqip → Laosisht Shqip → Birmanisht Shqip → Turqisht Shqip → Persisht Shqip → Suahilisht