Udhëzues përkthimi

Nga frengjishtja në arabisht: pa kalk fjalë-për-fjalë

Frengjishtja dhe arabishtja u përkasin familjeve gjuhësore pa farefis të drejtpërdrejtë. Njëra është romane (latine vulgare), tjetra është semite. Kjo distancë përkthehet me struktura gramatikore krejtësisht të ndryshme: nyje e vetme, mungesë kopule në të tashmen, renditje FKK, dual i detyrueshëm, shkrim nga e djathta në të majtë. Ky udhëzues mbledh kurthet më të shpeshtë dhe zgjidhjet idiomatike për procedurat zyrtare, komunikimin familjar, studimet dhe përkthimin profesional.

Provo korrektorin

Demo live

Përkthe tani

Korrektori shumëgjuhësh në veprim. Ngjit një tekst, zgjidh gjuhën e synuar, shiko rezultatin.

941 / 1500
Ne pritje

Ulu fjalet e tua.

Pena i lexon perseri.

Gjuha burim

Frengjishtja

Frengjishtja i përket familjes indo-europiane, nëngrupit roman. Rrjedh nga latinishtja vulgare që ka evoluar në gallo-romane mes shekullit V dhe IX, pastaj në frengjishten e vjetër. Ndan rrënjët e saj me italishten, spanjishten, portugalishten dhe rumanishten. Ky farefis latin shpjegon leksikun e saj abstrakt të pasur, morfologjinë e trashëguar dhe afërsinë leksikore me gjuhë të tjera europiane, që nuk ka ekuivalent përballë arabishtes.

Sistemi foljor francez njeh një fleksion të pasur: gjashtë veta të dallueshme në të tashmen, rreth njëzet kohë të thjeshta dhe të përbëra, tri mënyra kryesore (dëftore, lidhore, kushtore), një pjesore që përshtatet. Emrat dhe mbiemrat përshtaten në gjini (mashkullore, femërore) dhe në numër (njëjës, shumës). Kohët e përbëra analitike (passé composé, plus-que-parfait) lindën në latinishten vulgare për të shprehur aspektin e kryer, një logjikë e huaj për sistemin arab.

Frengjishtja praktikon eliminimin (heqjen e e/a/i përfundimtare para zanores: 'j'ai', 'l'arbre', 'd'eau') dhe lidhjen (bashkëtingëllore përfundimtare e heshtur e shqiptuar para zanores fillestare: 'les_amis'). Tri lloje nyjesh bashkëjetojnë: e shquar, e pashquar, partitivi ('le pain', 'un pain', 'du pain'). Renditja kanonike është kryefjalë-folje-kundrinë. Frengjishtja nuk ka rasa gramatikore: funksioni shenjëzohet me renditjen e fjalëve dhe parafjalët.

Gjuha cak

Arabishtja

Arabishtja i përket familjes semite (me hebraishten, aramaishten, amharishten), e cila vetë i përket filumit afro-aziatik. Alfabeti numëron 28 shkronja bashkëtingëllore, të shkruara nga e djathta në të majtë me kursive. Zanoret e shkurtra shenjëzohen me shenja diakritike (ḥarakāt) opsionale dhe të rralla në shkrimin e zakonshëm: bëhet fjalë për një abjad. Pa shkronja të mëdha. Tingujt /p/ dhe /v/ nuk ekzistojnë në inventarin standard. Huazimet franceze transkriptohen me ب (b) ose ف (f), ndonjëherë me shkronja të modifikuara si پ (p).

Diglosi e madhe: arabishtja standarde moderne (al-fuṣḥā الفصحى, MSA) është gjuha e shkrimit, e mediave panarabe, e administratës dhe e fesë. Dialektet e folura (darija në Magreb, ammiyya në Lindjen e Mesme) janë gjuhët amtare reale, dhe interkomprehensioni mes tyre është i kufizuar. Një marokan dhe një irakian shpesh kuptohen vetëm duke kaluar nga MSA ose egjiptiani. Për të përkthyer, duhet zgjedhur: MSA për formalen dhe shkrimin; dialekt për gojoren dhe marketingun lokal.

Arabishtja është ndërtuar mbi rrënjë, përgjithësisht trishkronjore (3 bashkëtingëllore) që mbartin një kuptim bërthamë. Rreth njëqind skema vokalo-bashkëtingëllore kryqëzohen me rrënjët për të prodhuar familje fjalësh. Shembull kanonik: rrënja k-t-b (ك-ت-ب, ide e shkrimit) jep kataba (ai shkroi), kitāb كتاب (libër), maktab مكتب (zyrë, vend i shkrimit), kātib كاتب (shkrimtar), maktaba مكتبة (bibliotekë). Tre numra (njëjës, dual, shumës), dy gjini (mashkullore/femërore), tre rasa gramatikore dhe 13 deri 15 forma foljore prejardhore.

Huazime mashtruese dhe shokë të rremë frengjisht-arabisht

Frengjishtja dhe arabishtja kanë pak shokë të rremë leksikorë klasikë (gjuhët nuk janë të farefisme). Kurthet reale janë huazime arabe në frengjisht që kanë ndryshuar kuptim ose regjistër, dhe transkriptime fonetike që sugjerojnë një ekuivalencë mashtruese.

kif
كَيْف (kayf)
كَيْف (kayf) = si / mënyrë / e këndshme; në frëngjishten zhargon = hashash

Në arabisht, kayf do të thotë 'si' (pyetës) ose 'mënyrë, kënaqësi' (emër). Kuptimi 'drogë' është një devijim franko-kolonial i Magrebit. Në arabishten MSA, nuk do të përdoret kurrë kayf për të folur për lëndë narkotike: duhet حشيش (ḥashīsh).

bled
بِلاد (bilād)
بِلاد (bilād) = vend, krahinë

Fjalë arabe neutre standarde që përcakton një vend ose një rajon. Në frengjisht, fjala ka trashëguar një konotacion përbuzës ('vend i humbur') ose afektiv ('vend lindjeje nostalgjik'), por në arabisht mbetet elegante dhe formale.

toubib
طَبِيب (ṭabīb)
طَبِيب (ṭabīb) = mjek

Fjalë e arabishtes klasike krejt formale për 'mjek'. Në frengjisht, është bërë familjare madje e dashur. Përmbysje totale e regjistrit: një pacient marokan që thotë 'ṭabīb' në arabishten e tij formale është ekuivalenti i një francezi që do të thoshte 'klinicist', jo 'toubib'.

alcool
الكُحْل (al-kuḥl)
خَمْر (khamr) për pijen; الكُحْل (al-kuḥl) = pluhur kohli për sytë

Shok i rremë masiv. Në arabisht, al-kuḥl përcakton një pluhur kozmetik për lyerjen e syve, jo një pije. Kuptimi 'etanol i distiluar' u shfaq tek alkimistët europianë (Paracelsus, shek. XVI). Për pije alkoolike, arabishtja përdor më shumë خَمْر (khamr) ose مَشْرُوب كُحُولِيّ (mashrūb kuḥūlī).

magasin / magazine
مَخْزَن (makhzan)
مَتْجَر (matjar) = dyqan; مَجَلَّة (majalla) = revistë

Frengjisht magasin (dyqan) dhe magazine (revistë) vijnë të dyja nga arabisht makhzan (depo). Fjala arabe e origjinës përcakton një depozitim, jo një tregti me pakicë e as një botim. Në Marok, al-makhzan përcakton edhe aparatin shtetëror. Për të përkthyer, dallo matjar (tregti) nga majalla (revistë).

café
قَهْوَة (qahwa)
قَهْوَة (qahwa) për pijen; مَقْهَى (maqhā) për vendin

Në frengjisht një fjalë e vetme për pijen dhe institucionin. Në arabisht, qahwa = pija vetëm; për vendin, thuhet maqhā ('vend i kafesë'). Ngatërrim i shpeshtë: 'kam takim në kafe' përkthehet me mawʿid fī al-maqhā, jo fī al-qahwa.

harem
حَريم (ḥarīm)
حَريم (ḥarīm) = vend i shenjtë, i paprekshëm, i ndaluar

Familje etimologjike me ḥarām (e ndaluar) dhe iḥrām (gjendje shenjtërimi e pelegrinit në Mekë). Kuptimi i parë arab është 'vend i mbrojtur/shenjtë', jo dhoma e konkubinave. Deformimi orientalist francez i shek. XVII dhe XVIII e ka reduktuar kuptimin në konotacionin poligamik erotizues.

azimut
السَّمْت (al-samt)
اِتِّجاه (ittijāh) = drejtim

Term teknik i astronomisë arabe që ka hyrë në frengjisht përmes spanjishtes acimut pastaj latinishtes mesjetare. Në arabishten moderne, përdoret ittijāh për 'drejtim' (al-samt është i rrallë dhe i ditur). Shprehja franceze 'tous azimuts' nuk ka ekuivalent të drejtpërdrejtë.

bicyclette
بيسكلاطة (bisiklīṭa) në darija; دَرَّاجَة (darrāja) në MSA
دَرَّاجَة (darrāja)

Shok i rremë inter-arab: një algjerian do të thoshte bisikla (huazim francez), një saudit nuk do ta kuptonte dhe do të thoshte darrāja. Kurth tipik darija kundrejt MSA: një fjalë mbetet franceze në dialekt por ka një ekuivalent arab të pastër në gjuhën standarde. Zgjidh darrāja për një tekst të shkruar panarab.

matelas
مَطْرَح (maṭraḥ)
مَرْتَبَة (martaba) ose فِرَاش (firāsh)

Arabisht maṭraḥ përcakton 'vendin ku hidhet/shtrohet' jastëku, jo objektin e mbushur. Kuptimi objekt është një specializim francez mesjetar nga Kryqëzatat. Për të përkthyer 'matelas' në kuptimin modern, arabishtja përdor martaba (dyshek, jastëk) ose firāsh (shtrojë).

Kurthe gramatikore frengjisht drejt arabisht

Gjashtë asimetri strukturore mes frengjishtes dhe arabishtes. Secila kërkon ristrukturim të vetëdijshëm, jo një transferim fjalë-për-fjalë.

  1. 01

    Nyje e shquar e vetme 'al-' kundrejt nyjeve të shumta franceze

    FR

    Un livre. / Le livre. / Du pain.

    AR

    كِتَاب (kitāb). / الكِتَاب (al-kitāb). / خُبْز (khubz).

    Frengjishtja dallon e shquar (le, la, les), e pashquar (un, une, des) dhe partitiv (du, de la). Arabishtja ka vetëm një nyje shquese të prapashtuar al-, të pandryshueshme në gjini dhe numër. E pashquara jepet me mungesën e nyjës (me nunation në shkrimin me zanore). Pa partitiv: 'dua bukë' riformulohet me urīdu khubzan.

  2. 02

    Gjini gramatikore e përmbysur (dielli femëror, hëna mashkullore)

    FR

    Le soleil brille. / La lune est pleine.

    AR

    الشَّمْس مُشْرِقَة (al-shams mushriqa). / القَمَر مُكْتَمِل (al-qamar muktamil).

    Kurth klasik mnemonik. Në arabisht, الشَّمْس (al-shams, dielli) është femërore, القَمَر (al-qamar, hëna) është mashkullore: pikërisht e kundërta e frengjishtes. Shumë emra të pajetë nuk ndjekin asnjë logjikë të transferueshme. Pasoja: të gjitha përshtatjet mbiemërore dhe foljore ndryshojnë.

  3. 03

    Pa kopulë 'të jesh' në të tashmen

    FR

    Je suis étudiant. / Le ciel est bleu.

    AR

    أنا طالِب (anā ṭālib). / السَّماء زَرْقاء (al-samāʾ zarqāʾ).

    Fjalia emërore arabe (jumla ismiyya جملة اسمية) bën pa folje: 'unë jam student' bëhet fjalë-për-fjalë 'unë student'. Në të shkuarën dhe në të ardhmen, përdoret kāna ('ai ka qenë'). Pasoja: një frëngjishtfolës priret të fusë një 'est' fantazmë në përkthimet e tij, ose të mbipërdorë yakūn që nuk është kopula e tashme.

  4. 04

    Fjali emërore kundrejt fjalisë foljore

    FR

    Les enfants jouent. / Jouent les enfants.

    AR

    الأطفال يَلْعَبون (al-aṭfāl yalʿabūn). / يَلْعَبُ الأطفال (yalʿabu al-aṭfāl).

    Arabishtja dallon formalisht dy lloje fjalish: jumla ismiyya (fillon me një emër, shpreh një gjendje) dhe jumla fiʿliyya (fillon me një folje, shpreh një veprim). Rregullat e përshtatjes ndryshojnë: në fjali foljore me foljen në krye, folja mbetet në njëjës edhe me kryefjalë në shumës të paravendosur. Frengjishtja nuk e bën këtë dallim strukturor.

  5. 05

    Renditje FKK (folje-kryefjalë-kundrinë) në arabishten klasike

    FR

    L'enfant joue dans le jardin.

    AR

    يَلْعَبُ الوَلَدُ في الحَديقَة (yalʿabu al-walad fī al-ḥadīqa).

    Renditja kanonike në arabishten klasike dhe MSA është folje-kryefjalë-kundrinë: 'luan fëmija në kopsht'. Renditja KFK ekziston gjithashtu dhe bart një nuancë theksimi ose teme. Dialektet moderne kalojnë shpesh në KFK. Përkthimi fjalë-për-fjalë i renditjes franceze mund të japë një fjali gramatikore por pak idiomatike në MSA letrar.

  6. 06

    Dual i detyrueshëm (al-muthannā) për dy njësi

    FR

    Deux livres. / Les deux frères.

    AR

    كِتابان (kitābān, emërore) ose كِتابَيْن (kitābayn, kallëzore/gjinore). / الأخَوان (al-akhawān).

    Për dy njësi, arabishtja ka një formë të veçantë, të dallueshme nga shumësi. كِتاب (kitāb, një libër) bëhet كِتابان (kitābān, dy libra). Folja dhe mbiemri përshtaten në dual. Frengjishtja nuk ka asnjë ekuivalent: 'dy libra' është thjesht një shumës. Për të përkthyer 'të dy vëllezërit', mos shkruaj al-akhawān kilāhumā (përsëritje); al-akhawān mjafton.

Para/Pas: pse fjalë-për-fjalë dështon

Pesë fjali të përditshme franceze që thyhen në transferimin literal drejt arabishtes. Versioni i saktë ndjek logjikën idiomatike arabe, jo ndërtimin francez.

Comment ça va ?

كيف هذا يذهب؟ (kayfa hādhā yadhhab)

كَيْفَ الحال؟ (kayfa al-ḥāl) ose كَيْفَ حالُك؟ (kayfa ḥāluk)

Kalku fjalë-për-fjalë 'si shkon kjo?' është i pakuptueshëm në arabisht. Formula idiomatike është kayfa al-ḥāl ('si është gjendja?') ose kayfa ḥāluk ('si është gjendja jote?'). Arabishtja përdor emrin al-ḥāl (gjendja) si objekt të pyetjes, jo një folje lëvizjeje si 'shkoj'.

Il fait froid.

هو يَجْعَلُ بارِد (huwa yajʿalu bārid)

الجَوُّ بارِد (al-jaww bārid)

Ndërtimi jovetor francez 'il fait + mbiemër' për motin nuk ekziston në arabisht. Fjalia emërore arabe thotë fjalë-për-fjalë 'atmosfera është e ftohtë': al-jaww bārid. Pa folje 'të bësh', pa 'il' jovetor. Ky ndërtim i thjeshtë zbatohet edhe për 'il fait chaud' (al-jaww ḥārr) ose 'il pleut' (al-maṭar yanzil).

Bonne nuit.

ليلة جيدة (layla jayyida)

تُصْبِح على خَيْر (tuṣbiḥ ʿalā khayr)

Kalku layla jayyida është i kuptueshëm por jo idiomatik. Formula arabe dëshirore është tuṣbiḥ ʿalā khayr ('paç u zgjuar në mirësi'), me përshtatje femërore tuṣbiḥīn ʿalā khayr. Përgjigja standarde është wa-anta min ahlih ('dhe ti je i denjë për të'). Në darija marokane: tṣbeḥ ʿla khir.

Tu me manques.

أنتَ تنقصُني (anta tanqusunī)

أَشْتاقُ إلَيْك (ashtāqu ilayka, ndaj një burri) ose أَفْتَقِدُك (aftaqiduk)

Frengjishtja e përmbys perspektivën: personi i dashur është kryefjalë ('tu'), folësi është objekt ('me'). Arabishtja e ndërton fjalinë drejt: folësi është kryefjalë ('ndiej mungesën tënde') me ashtāqu ilayka (m.) ose ashtāqu ilayki (f.). Është një nga inversionet më të shpeshta dhe më kurthuese për frëngjishtfolësit.

Il faut partir maintenant.

هو يجب يذهب الآن (huwa yajib yadhhab al-ʾān)

يَجِب أن نَذْهَب الآن (yajibu an nadhhab al-ʾān)

Ndërtimi jovetor francez 'il faut + paskajore' jepet me yajibu an + e pakryer ('është e detyrueshme që'). Pa përemër jovetor huwa. Pa paskajore arabe për t'u përdorur pas yajib: nevojitet një folje e zgjedhuar në lidhore (manṣūb) e prirë me an. Variant: lā budda min + emër foljor ('nuk ka shmangie nga').

Pyetje të shpeshta për përkthimin frengjisht drejt arabisht

Si të shkruhet në arabisht në një tastierë franceze?

Në Windows, hap Cilësimet > Ora dhe gjuha > Gjuhët > Shto një gjuhë > Arabisht (me zgjedhjen e vendit: Marok, Algjeri, Egjipt). Kalimi mes tastierave bëhet me Alt+Shift ose Win+Hapësirë. Në macOS: Preferenca > Tastiera > Burimet e shtypit > +. Për një përdorim të rastësishëm pa instalim, përdor një tastierë virtuale online (Lexilogos për tastierën e plotë, Yamli për shtypin fonetik latine drejt arabisht). Në Word, aktivizo butonin 'Drejtimi i tekstit nga e djathta në të majtë' në grupin Home. Zanoret e shkurtra (ḥarakāt) shtypen me Shift plus shkronjën.

A duhet përkthyer në arabisht letrare (MSA) ose në dialekt (darija)?

MSA për: dokumente administrative, përmbajtje të shkruara formale, media panarabe, komunikim profesional, fe, përmbajtje me shpërndarje rajonale të gjerë. Dialekt për: biseda gojore, SMS familjarë, titrim filmash ose serish ku autenticiteti është prioritet, marketing lokal që synon vetëm një vend. Rreziku i dialektit është moskuptimi nga arabishtfolësit e rajoneve të tjera: një mesazh në darija marokane nuk është i lexueshëm nga një saudit. Për një faqe web arabishtfolëse ndërkombëtare, zgjidh MSA. Për një shërbim marokan B2C, darija është e mundur por do të kufizohet në target tuaj kombëtar.

Si të menaxhohet kuptimi i leximit nga e djathta në të majtë në Word ose në një PDF?

Në Word, zgjidh paragrafin pastaj shko në grupin Home dhe kliko butonin 'Tekst nga e djathta në të majtë' (ikonë paragrafi me shigjetë). Për një dokument të përzier frengjisht-arabisht, ndaje në seksione me ndarje. Preferon një font të përputhshëm: Traditional Arabic, Arial, Times New Roman, ose Amiri për një renderim tipografik të kujdesshëm. Në PDF, verifikon që kodimi Unicode është respektuar, përndryshe lidhjet thyhen. Shifrat arabe orientale (٠١٢٣٤٥٦٧٨٩) kundërvihen me shifrat 'arabe' perëndimore (0123456789): zgjidhi sipas publikut të synuar (mediat arabe tradicionale privilegjojnë orientalet, shtypi modern perëndimoret).

Si të transliterohet një emër francez në arabisht për një pasaportë ose një akt të gjendjes civile?

Nuk ekziston një standard francez i vetëm. Administratat marokane, algjeriane dhe tunisiane zbatojnë rregullat e tyre. Parimet: tingujt që nuk ekzistojnë në arabisht (/p/, /v/, /g/ i fortë në disa kontekste) zëvendësohen me ب (b) ose ف (f). Pierre bëhet بيير. Zanoret e gjata franceze jepen me alif (ا), wāw (و), yāʾ (ي). Për emrat me origjinë arabe të transkriptuar në latine (Mohamed, Mohammed, Muhammad), përshtaturni me pasaportën e origjinës për të shmangur ndryshimet mes akteve. Në rast dyshimi, kërkon versionin arab zyrtar te konsullata.

Konteksti tipik i përdorimit

Çifte të tjera me frengjishten